Laboratuvar dersinin en verimli ve en kaotik anı alıştırmadır. "On dakikanız var, Ankara'daki öğrencileri listeleyin" dersiniz; üç dakika sonra beş el havadadır ve beşi de aynı yerde takılmıştır. Siz birine yardım ederken diğer dördü bekler, geri kalanlar bitirip sıkılır.
Sorun alıştırmada değil, yardımın tek kanaldan, yani sizden geçmesinde. Örnek slaytları bu kanalı çoğaltır.
İpuçları slaytın içinde, ama gizli
Alıştırma slaytını hazırlarken ipuçlarını ve çözümü de yazarsınız; ama öğrencinin ekranına slaytla birlikte gitmezler. Marp sunumunda bu, slaytın içine HTML yorumu olarak yazılır:
---
<!-- _class: ornek -->
# Örnek 3: filtreleme
Ankara'daki öğrencileri listeleyin.
<!-- ipucu: WHERE ile başlayın -->
<!-- ipucu: sütunun adı `sehir` -->
<!-- cozum:
SELECT ad FROM ogrenciler WHERE sehir = 'Ankara';
-->Slayt tahtada ve öğrencilerde "ÖRNEK" rozetiyle, altın bir kenarla görünür. İpuçları ve çözüm sunucuda kalır; öğrenci istediğinde ya da siz verdiğinizde tek tek açılır. Yorumlar sunumun dışarı aktarılan PDF'ine de girmez.
İki yönetim biçimi
Serbest: öğrenci kendisi alır
Öğrencinin ekranında küçük bir "💡 İpucu (0/2)" düğmesi durur. Takılan öğrenci birinci ipucunu alır, hâlâ takılırsa ikincisini. El kaldırmaz, beklemez, sizden utanmaz. Siz panelinizde kaç öğrencinin kaçıncı ipucunda olduğunu görürsünüz: "ipucu 1: 12 öğrenci, ipucu 2: 3 öğrenci". On iki kişi birinci ipucunu aldıysa soru beklediğinizden zordur; bunu alıştırma bitmeden öğrenmiş olursunuz.
Bu biçim, seviyeleri farklı sınıflarda iyi çalışır. Hızlı olan hiç ipucu almaz, yavaş olan ikisini de alır; ikisi de aynı sürede biter.
Hoca verir: tahtadan tek tek
Bazen sınıfın kendi başına uğraşmasını istersiniz. O zaman ipuçlarını siz verirsiniz: "💡 İpucu ver (1/2)" düğmesi birinci ipucunu tahtada ve her öğrencinin ekranında aynı anda açar. İkinci ipucunu üç dakika sonra verirsiniz. Öğrenci kendi alamaz; ekranında "hocayı bekle" yazar.
Bu biçim sınav benzeri alıştırmalarda ve sınıfın hep birlikte ilerlemesini istediğiniz başlangıç derslerinde daha iyidir. İkisi arasında geçiş tek düğmedir; ders ayarlarında varsayılanı belirlersiniz, ders sırasında değiştirebilirsiniz.
Çözüm en sonda, siz açınca
Çözümü her zaman siz açarsınız; öğrenci kendisi göremez. "✅ Çözümü göster" dediğinizde tahtada ve her ekranda çözüm belirir, isterseniz geri gizlersiniz. Bitirenler kendi cevaplarıyla karşılaştırır, bitiremeyenler nerede takıldığını görür. Bu anda bir "anlaşıldı mı?" hızlı sorusu sormak için iyi bir fırsattır.
Süreyi de aynı ekranda tutun
"On dakikanız var" dediğinizde sayacı başlatırsınız; tahtada, sizde ve her öğrencide aynı geri sayım işler. Öğrenci bitirdiğinde "Örneği bitirdim" der, panelinizde sayı artar. On dakika dolmadan sınıfın üçte ikisi bitirdiyse çözümü açıp devam edersiniz; dolduğunda yarısı bile bitirmediyse süreyi bir dakika uzatırsınız. Tahmin etmek yerine sayıya bakarsınız.
Ders klasörünü git'te tutuyorsanız
Alıştırmalar en çok değişen slaytlardır: bir ipucu yetersiz kalır, bir çözüm güncellenir, yeni bir örnek eklenir. Ders klasörünüz bir GitHub ya da GitLab deposundaysa değişikliği depoya gönderir, derste "Git'ten güncelle" dersiniz; sunumlar, görseller, quizler ve dosyalar yerinde yenilenir, slayt sırası ve vurgular korunur. Birden fazla eğitmenin aynı dersi anlattığı kurumlarda bu, ipuçlarını herkes için aynı anda düzeltmek demektir. Ders klasörü ve git içe aktarma sunum sayfasında anlatılıyor.
Yapay zekâ ipucu yerine geçer mi?
Geçmez, ama tamamlar. Öğrenci, açık slaytla ilgili sorusunu kendi ekranından yapay zekâya sorabilir; cevap yalnızca ona gider ve saklanmaz. İpucu sizin yazdığınız, alıştırmanın tam o adımına uyan yoldur; yapay zekâ ise "WHERE ne demekti?" gibi kavram sorularını dersi bölmeden cevaplar. Özelliği ders ayarlarında açıp kapatırsınız; alıştırma sırasında kapatmayı tercih eden öğretmenler de var.
Başlangıç için öneri: bir sonraki laboratuvar dersinde iki alıştırma slaytına ikişer ipucu yazın, biçimi "serbest" bırakın ve kaç kişinin ikinci ipucuna ulaştığına bakın. Soru zorluğunu o sayı söyler.